Οι πρόσφατες διαμαρτυρίες και ταραχές στο Ιράν κατά του θεοκρατικού καθεστώτος ανέδειξαν εκ νέου ενώπιον της διεθνούς κοινότητος την ευθραυστότητα του τωρινού πολιτικού συστήματος και επανέφεραν στο προσκήνιο το ζήτημα της ενδεχομένης πολιτειακής μεταβολής. Η εντεινόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια, εν συνδυασμώ με τις χρόνιες οικονομικές πιέσεις και την αίσθηση απομακρύνσεως της ηγεσίας από τον λαό, έχει δημιουργήσει συνθήκες εντός των οποίων η συζήτηση περί αλλαγής καθεστώτος, ακόμη περί παλινορθώσεως της προ του 1979 μοναρχίας, παύει να θεωρείται περιθωριακή. Παραλλήλως, η πρόσφατη ένοπλη αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αντί να αποσταθεροποιήσει άμεσα το καθεστώς, φαίνεται σε ορισμένες περιπτώσεις να το έχει συσπειρώσει εσωτερικώς, ενισχύοντας την ρητορική περί εξωτερικής απειλής και καθιστώντας το πολιτικό μέλλον της χώρας ακόμα πιο σύνθετο και αβέβαιο.

Γιατί όμως εξεδιώχθη η μοναρχία από το Ιράν, ενώ εφάρμοσε πλείστα μέτρα εκσυγχρονισμού, τα οποία ωφέλησαν σημαντικώς την χώρα;

Ο Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί (26 Οκτωβρίου 1919 – 27 Ιουλίου 1980) ωραματίσθη ένα Ιράν εξευρωπαϊσμένο και συγκεντρωτικό με μία ευήμερη μεσαία τάξη, δίχως την έντονη επιρροή του μουσουλμανικού κλήρου, ο οποίος κατείχε έντονη δύναμη στην Ιρανική κοινωνία του 20 αιώνος. Το 1963 με δημοψήφισμα ο Σάχης ξεκίνησε την λεγόμενη “Λευκή Επανάσταση” (White Revolution) , η οποία ήταν μια σειρά αγροτικών μεταρρυθμίσεων, διαμοιρασμού γης σε μικροκαλλιεργητές με στόχο την βελτίωση των συνθηκών διαβιώσεως του απλού λαού και την μείωση της ισχύος της τότε αριστοκρατικούς τάξεως, καθώς και την παραχώρηση του δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες.

Ο Σάχης με την Λευκή Επανάσταση επέτυχε την μείωση της δυνάμεως των μεγαλοκαλλιεργητών και την ενίσχυση των μικροκαλλιεργητών και ακτημόνων μέσω του διαμοιρασμού της γης, που όμως άφησε πολλούς ανήμπορους να ανταπεξέλθουν οικονομικώς, αφ’ού το κράτος απέτυχε στην δημιουργία των κατάλληλων υποδομών και ενός συστήματος ικανού να αντικαταστήσει τον ρόλο των μεγαλοκαλλιεργητών, που προσέφεραν ένα ευπορώτερο πλαίσιο για την οικονομική επιβίωση των μικροκαλλιεργητών, παρά των περιορισμό των δυνατοτήτων βελτιώσεως της οικονομικής τους καταστάσεως στο μέλλον. Έτσι υπήρξαν μεγάλα κύματα εσωτερικής μεταναστεύσεως προς τις πόλεις, που είχαν ως αποτέλεσμα μεγάλοι αριθμοί ανθρώπων ερχομένων εκεί να αδυνατούν να εύρουν καλές συνθήκες εργασίας, καθώς οι ταχείοι ρυθμοί αναπτύξεως των διαφόρων τομέων της αστικής οικονομίας δεν επέτρεπαν στις πόλεις την ομαλή προσαρμογή αυτών στην νέα κατάσταση των πραγμάτων. Λόγω αυτής της εσωτερικής μεταναστεύσεως ο παραδοσιακός πυλών της Ιρανικής κοινωνίας, η οικογένεια, ξεκίνησε να αποδυναμώνεται σε μεγάλο βαθμό, διότι πολλοί νέοι έφευγαν από τα χωριά τους σε αναζήτηση εργασίας αλλού. Αυτό θορύβησε τους κληρικούς του Ιράν που θεωρούσαν πως κατέρρεε η Ιρανική κοινωνία.

Εν τέλει όμως, η οικονομία του Ιράν έδειξε μεγάλη ανάπτυξη και βελτίωση κατά την περίοδο της Λευκής Επαναστάσεως το Ιράν γνώρισε μια από τις ταχύτερες οικονομικές μεταμορφώσεις του αναπτυσσόμενου κόσμου, με ετήσιους ρυθμούς ανάπτυξης που συχνά προσέγγιζαν το 8–10%. Η χώρα μετεσχηματίσθη από μία κατά βάση αγροτική κοινωνία σε ένα ταχέως εκβιομηχανιζόμενο και αστικοποιούμενο κράτος, με σημαντική επέκταση των υποδομών, της εκπαιδεύσεως και του βιοτικού επιπέδου, καθώς και τη διαμόρφωση μιας αναδυόμενης μεσαίας τάξεως.

Για να γίνει αντιληπτή η κλίμακα αυτής της μεταβολής, το εύρος της αναπτύξεως αυτής είναι συγκρίσιμο με περιόδους ταχείας εκσυγχρονιστικής ανόδου οικονομιών όπως αυτή της Ελλάδος την ίδια περίοδο.

Αντιθέτως, μετά το 1979, η οικονομική πορεία του Ιράν χαρακτηρίζεται από μεγάλη αστάθεια και χαμηλή προβλεψιμότητα, με περιόδους αναπτύξεως, αλλά και έντονες υφέσεις, καθώς και χρόνιο υψηλό πληθωρισμό που συχνά κινείται στο 20-40%.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται αφενός με τις εκτεταμένες διεθνείς κυρώσεις και τον περιορισμό της προσβάσεως στις διεθνείς αγορές, αφετέρου όμως και με εσωτερικές θεσμικές και οικονομικές επιλογές που ενίσχυσαν τη διαρθρωτική εξάρτηση της οικονομίας από το πετρέλαιο, περιώρισαν την παραγωγική διαφοροποίηση και δημιούργησαν επαναλαμβανόμενους κύκλους δημοσιονομικής πιέσεως και πληθωριστικών ανισορροπιών. Σε όλα τα παραπάνω σαφώς συνέβαλαν οι κυρώσεις, η οικονομική απομόνωση του Ιράν από τις παγκόσμιες αγορές, καθώς και ο καταστροφικός πόλεμος με το Ιράκ το 1980 που διήρκησε 8 έτη.

Εν τούτοις, η αυξανόμενη πεποίθηση περί κυβερνητικής διαφθοράς σε συνδυασμό με την αντίληψη περί απομακρύνσεως του Σάχη από τις Ισλαμικές αξίες (όπως επί παραδείγματι η παραχώρηση του δικαιώματος της ψήφου στις γυναίκες που εθεωρήθει αντιισλαμικό) ωδήγησε πολλούς στο να υποστηρίξουν τον Ρουχολάχ Χομεϊνί, ηγέτη του μετέπειτα Ισλαμικού καθεστώτος από το 1979 έως το 1989. Ο Σάχης μπορεί να υπεστήριζε την αλλαγή στην χώρα του, όμως δεν επέτρεψε, εν πολλοίς, την ενασχόληση των διανοουμένων και της αστικής τάξεως στην πολιτική και συνδυαστικώς με την καταστολή των αντιφρονούντων (εθνικιστών, φιλελευθέρων, κομμουνιστών), χρησιμοποιών την SAVAK (μυστικές υπηρεσίες του Ιράν), δημιούργησε ευμενείς συνθήκες για την στροφή των αντιφρονούντων με το μέρος του Χομεϊνί ως μοναδική οργανωμένη αντιπολιτευτική διέξοδο.

Ο Χομεϊνί ήταν μέλος του κλήρου που συνεκέντρωσε αρκετούς οπαδούς κατά την εποχή του Σάχη μέσω των κηρυγμάτων του περί των Ισλαμικών αξιών και της κριτικής του Παχλαβί. Εξωρίσθη το 1963, λόγω της δράσεώς του κατά του Σάχη και από το Παρίσι αξιοποιών τους υποστηρικτές του συνέχισε τον αγώνα του αντιτιθέμενος στον Παχλαβί. Ένα σημαντικό κομμάτι του κλήρου ετάχθη με τον Χομεϊνί φοβούμενο την απώλεια της δυνάμεώς του, τον όλο και μειωνόμενο ρόλου του Ισλάμ στην κοινωνία του Ιράν και την απομάκρυνση του λαού από τις παραδοσιακές αξίες του Ιράν, λόγω της ταχύτατης αστικοποιήσεως και εκδυτικοποιήσεως της χώρας, αποτέλεσμα της Λευκής Επαναστάσεως. Επιπλέον η μεσαία αστική τάξη που θεωριτικώς θα έπρεπε να αναλάβει την στελέχωση των πολιτικών φορέων της χώρας δεν συμπεριελήφθη στα κοινά και έτσι πολλοί βρήκαν μια διέξοδο πολιτικής εκφράσεως κοντά στον Χομεϊνί. Το 1979 είχε πλέον πάρει το μέρος του ένα μεγάλο ποσοστό του κλήρου και του Ιρανικού λαού και για αυτόν τον λόγο ξέσπασε η κατά του Σάχη Ισλαμική επανάσταση, εγκαθιδρύουσα ένα θεοκρατικό καθεστώς.

«Οι σύμβουλοί μου έχτισαν ένα τείχος ανάμεσα σε εμένα και τον λαό μου. Δεν κατάλαβα τι συνέβαινε. Όταν ξύπνησα, είχα χάσει τον λαό μου.»

– Σάχης Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, Φεβρουάριος 1979

Εδώ βλέπουμε την αποξένωση της ηγεσίας από την κοινωνία, που ωδήγησε τον Σάχη στην υποτίμηση του αντιμοναρχικού κινήματος.

Συνολικώς, ο Σάχης Μοχάμεντ Παχλαβί είχε ένα σπουδαίο όραμα εκσυγχρονισμού της χώρας του, το οποίο δεν κατέστη δυνατόν να υλοποιηθεί πλήρως, λόγω της αποξενώσεως του θρησκευτικού παράγοντος, της μεσαίας τάξεως, καθώς και της περιορισμένης αναπτύξεως θεσμών πολιτικής συμμετοχής. Ως αποτέλεσμα, δημιουργήθηκαν οι συνθήκες που επέτρεψαν την εγκαθίδρυση του μεταγενέστερου θεοκρατικού καθεστώτος.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες η Ιρανική κοινωνία έχει οπισθοδρομήσει σε μεγάλο βαθμό και η οικονομία δείχνει να βρίσκεται σε μία ασταθή και αδύναμη θέση. Η δημοκρατία κατελύθη και επεβλήθη η πλήρης υπακοή στην Ισλαμική διδασκαλία, έτσι σήμερα το Ιράν είναι ένα από τα ακραιότερα κράτη στον κόσμο. Έχουμε επίσης δει από το Ιράν την χρηματοδότηση ακραίων Ισλαμιστικών οργανώσεων ανά την υφήλιο και την έντονη καταπίεση των γυναικών.

Βλέπουμε λοιπόν, πως η περίοδος της βασιλείας στο Ιράν δύναται να χαρακτηρισθεί από την σταθερή ανάπτυξη, την εκσυγχρονιστική κατεύθυνση και την διαμόρφωση μίας αναδυόμενης μεσαίας τάξεως, παρά τους περιορισμούς στην πολιτική συμμετοχή και την έντονη κρατική καταστολή. Αντιστρόφως, η μετέπειτα θεοκρατική περίοδος χαρακτηρίζεται από διαφορετική θεσμική κατεύθυνση, με εντονότερους περιορισμούς στην πολιτική και κοινωνική ζωή, καθώς και από μία οικονομική πορεία με μεγαλύτερη αστάθεια, επηρεαζόμενη και από εξωτερικούς παράγοντες, όπως ο πόλεμος και οι διεθνείς κυρώσεις.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την αδυναμία ενσωματώσεως ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων στο πολιτικό σύστημα κατά την περίοδο του Σάχη και με την μετέπειτα επικράτηση ενός διαφορετικού μοντέλου εξουσίας μετά το 1979.

Υπό το πρίσμα αυτό, η σύγκριση των δύο περιόδων αναδεικνύει σαφώς τις διαφορετικές τροχιές που δύναται να ακολουθήσει ένα κράτος, αναλόγως των θεσμών και των επιλογών που το διέπουν.

Πηγές:

• White Revolution (Iran) | History, Significance, & Effects | Britannica

• Iranian Revolution (1979) | Summary, Causes, Effects, Islamic Republic, Ayatollah, & Facts | Britannica

• The True Cause of the Iranian Revolution (It Wasn’t The Islamists)

• Exiled Iranian prince says 50,000 defectors have contacted him to help topple regime – POLITICO
  
  

«Και τι διαφορετικό θα μπορούσε να γίνει;»

Η φράση αυτή επανέρχεται σχεδόν μηχανικά κάθε φορά που η Ελλάδα έρχεται αντιμέτωπη με τις αποτυχίες της Μεταπολίτευσης. Ιδιαίτερα σήμερα, με τον πρωτογενή τομέα να βρίσκεται σε κατάσταση αποσάθρωσης, το επιχείρημα αυτό λειτουργεί περισσότερο ως άλλοθι αδράνειας παρά ως σοβαρή πολιτική τοποθέτηση.

Η κρίση των αγροτών δεν αποτελεί συγκυρία, ούτε είναι φυσικά εισαγόμενη, αποτέλεσμα ξένων παραγόντων όπως αρέσκεται από κάποιους να αποδίδεται. Αποτελεί εντούτοις το φυσικό αποτέλεσμα δεκαετιών πολιτικής που αντιμετώπισε την ελληνική ύπαιθρο ως πρόβλημα προς διαχείριση και όχι ως στρατηγικό πλεονέκτημα του έθνους. Οι κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης, πιστές στη λογική της εξάρτησης, ούσες ανίκανες οι ίδιες να κυβερνήσουν, αντικατέστησαν την εθνική αγροτική πολιτική με επιδοματισμό, γραφειοκρατία και πλήρη υποταγή σε υπερεθνικά σχήματα. Κι όμως, η ελληνική ιστορία αποδεικνύει ότι διαφορετικός δρόμος υπήρξε.

Όταν το κράτος είχε εθνικό προσανατολισμό

Η αγροτική πολιτική της κυβέρνησης της 4ης Αυγούστου δεν μπορεί να κατανοηθεί αποκομμένη από το συνολικό της όραμα: την οικοδόμηση μιας αυτάρκους, κοινωνικά συνεκτικής και εθνικά κυρίαρχης Ελλάδας, για την επίτευξη του οποίου απαιτούταν (και απαιτείται) μια ισχυρή αγροτική βάση. Σε μια εποχή παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας και γεωπολιτικής έντασης, το κράτος ανέλαβε ενεργό ρόλο στην οργάνωση της παραγωγής.

Δεν επρόκειτο φυσικά για «κρατισμό» με τη σημερινή καρικατούρα του όρου, όπως έχει συνηθιστεί να χρησιμοποιείται από τις αριστερίζουσες του 21ου αιώνα κυβερνήσεις, αλλά για στοχευμένη εθνική καθοδήγηση της οικονομίας, με σαφή ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

Στο αγροτικό ζήτημα αυτό μεταφράστηκε σε συγκεκριμένες πολιτικές:

-Διαγραφή και ρύθμιση αγροτικών χρεών, με αναγνώριση της κοινωνικής ιδιαιτερότητας του αγρότη.

-Αγροτική Τράπεζα με εθνικό ρόλο, προσανατολισμένη στην παραγωγή και όχι στο χρηματοπιστωτικό κέρδος.

-Κατώτατες εγγυημένες τιμές, ώστε ο κόπος του παραγωγού να έχει αξία και σταθερότητα.

-Κρατικοί οργανισμοί εμπορίας, για να περιοριστεί η εξάρτηση από ιδιωτικά συμφέροντα και μεσάζοντες.

-Συνεταιρισμοί με πραγματική κρατική στήριξη και εποπτεία.

-Κοινωνική ασφάλιση των αγροτών.

-Εκτεταμένα εγγειοβελτιωτικά έργα, υποδομές και αγροτική οδοποιία.

-Νέοι αγροτικοί οικισμοί, κατοικίες και σχολές.

-Στρατηγική αυτάρκειας, με στόχο τη μείωση εξαρτήσεων.

Ιστορικά, τα μέτρα αυτά δεν προέκυψαν μόνο μέσω “τεχνοκρατικών μελετών”, πράξη στην οποία αδυνατούν να προβούν οι τελευταίες Ελληνικές κυβερνήσεις, αλλά και απο μία βαθιά πολιτική αντίληψη, ότι χωρίς ισχυρή ύπαιθρο, δεν υφίσταται ισχυρά κυρίαρχο κράτος. Ουσιαστικά τα μέτρα αυτά δεν ήταν «φιλοαγροτικά» με τη σημερινή έννοια, ήταν εθνικά.

Το πρόβλημα της Μεταπολίτευσης: απουσία συνέχειας

Η μεγάλη τομή της Μεταπολίτευσης δεν ήταν μόνο θεσμική· ήταν νοοτροπιακή. Το κράτος έπαψε να σκέφτεται μακροπρόθεσμα. Κάθε κυβέρνηση έγινε προσωρινός διαχειριστής, κάθε πολιτική απόφαση προϊόν εκλογικού κόστους, κάθε εθνικό ζήτημα αντικείμενο κομματικής αντιπαράθεσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο αγρότης μετατράπηκε από παραγωγό του έθνους σε δικαιούχο επιδότησης. Η ύπαιθρος από ζωντανό κύτταρο σε δημογραφικά ετοιμόρροπη ζώνη. Και η αγροτική πολιτική σε παράρτημα ευρωπαϊκών κανονισμών.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου αναδεικνύεται το ιστορικό και πολιτικό κενό που άφησε η κατάργηση της Βασιλείας, καθώς χάθηκε ο θεσμικός φορέας συνέχειας.

Ένα εθνοκεντρικό κράτος δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε κυβερνήσεις τετραετίας. Χρειάζεται θεσμούς που σκέφτονται σε βάθος γενεών. Η αγροτική πολιτική, κατεξοχήν μακροπρόθεσμη, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα τομέα που καταρρέει όταν απουσιάζει η συνέχεια.

Η Βασιλεία, ως ανώτατος θεσμός ενότητας και ιστορικής ευθύνης, θα μπορούσε (και οφείλει) να λειτουργεί ως εγγυητής στρατηγικής κατεύθυνσης, ιδιαίτερα σε ζητήματα εθνικής παραγωγής, δημογραφίας και αυτάρκειας.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις του σήμερα, οι οποίες εκφράζουν μεν σωστές ανησυχίες, δεν δύναται να αποτελέσουν ουσιαστική αλλαγή πορείας αν δεν γίνουν η αφορμή για την δημιουργία μιας σοβαρής εθνικής αντιπρότασης, η οποία θα ενσωματωθεί στις θέσεις μιας μελλοντικής κυβέρνησης.

Πηγή Φωτογραφίας: The Seattle Times

Και εδώ αναδεικνύεται η μεγαλύτερη αδυναμία της εποχής:

Ο εθνοκεντρικός-πατριωτικός χώρος αδυνατεί να παράξει κυβερνητική προοπτική, καθώς δεν φαίνεται να υπάρχει δύναμη στον εθνοκεντρικό χώρο που να παρουσιάζει στοιχεία κυβερνησιμότητας ή δυναμική.

Αυτό το κενό φυσικά δεν είναι τυχαίο. Πρόκειται για αποτέλεσμα δεκαετιών αποκοπής της κοινωνίας από την έννοια της εθνικής πολιτείας. Όμως, αν οι αγρότες και συνολικά ο ελληνικός λαός αναζητούν ιδέες, αυτές δεν βρίσκονται ούτε σε ευρωπαϊκά non-papers ούτε σε μεταφρασμένα προγράμματα, αλλά βρίσκονται μέσα στην ίδια μας την ιστορική εμπειρία.

Πηγές:
-Douros, D., & Angelis-Dimakis, D. (2021). Perceptions and uses of the land: Agrarian rhetoric and agricultural policy in Greece under Metaxas’ regime (1936–1941). Perspectivas – Journal of Political Science.
-Panagiotopoulos, D., & Carmona-Zabala, J. (2019). State control over Greek agricultural institutions under Metaxas. Rural History.
-Angelis-Dimakis, D. (2025). The ruralist path of the 4th August regime: associative and agrarian policy of the Metaxas’ dictatorship (1936-1941)
-The economic policy of the 4th of August regime (2012). Metaxas-Project.com.

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το σύγγραμμα στον ακόλουθο σύνδεσμο:

https://drive.google.com/file/d/1LcVtxuvvU_ZyWqTyVK39H6C5wv3qKVvX/view

Γεράσιμος Κ. από Αθήνα
«Δεν είναι κοινό μυστικό ότι το σύνολο των κοινοβουλευτικών κομμάτων στρατεύθηκαν εναντίον της Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, απολαμβάνοντας το 54% του εκλογικού σώματος τον Νοέμβριο του 1974, προχώρησε σε δημοψήφισμα τον επόμενο μήνα για να καταργήσει την βασιλεία. Αφού μέχρι και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης το BBC δεν μετέδιδε καμία είδηση για τον Βασιλέα και την Βασιλική Οικογένεια για να μη θεωρηθεί πως κάνει αντίπραξη στον Καραμανλή! Αυτό το 54% ήταν κατά συντριπτική πλειοψηφία φιλοβασιλικοί οι οποίοι αφελώς πίστεψαν ότι ο Καραμανλής ως «δεξιός» (τάχα), θα επαναφέρει τον Βασιλέα. Ἐπλανήθησαν πλάνην οἰκτράν. Όχι μόνο δεν σκόπευε να τον επαναφέρει αλλά είχε διατάξει την αλλαγή, την αντιστροφή των αποτελεσμάτων σε περίπτωση που η βασιλεία ανεδεικνύετο νικήτρια του δημοψηφίσματος. Αυτά τα ξέρω από πρώτο χέρι γιατί τα έζησα...! Ένα πράγμα που δεν αντέχω τόσα χρόνια να ακούω είναι περί του αληθινού δημοψηφίσματος του 1974. Και βλέπεις νέα παιδιά στο σχολείο να μαθαίνουν για το μοναδικό αδιάβλητο δημοψήφισμα, νέοι δημοσιογράφοι που αρθρογραφούν για την οριστική επίλυση του πολιτειακού το 1974 και αναρωτιέσαι «με πόσο κουτόχορτο μπορεί να ταϊστεί ένας λαός»; Λένε επίσης ότι έγινε ολονύκτιο γλέντι από πλήθη λαού. Μια συγκέντρωση ήταν αριστερών και σοσιαλιστικών στοιχείων που έβριζε τον Βασιλέα, έκανε τάχα την κηδεία της Βασιλείας και είχαν υψωμένες τις αφίσες με το παιδάκι που κατουρά το στέμμα. Αυτές οι αφίσες φανερώνουν και το επίπεδο αυτών των ανθρώπων».

Κωνσταντίνος Φ. από Θεσσαλονίκη
«Υπήρξα αντιπρόσωπος της Βασιλευομένης Δημοκρατίας στο δημοψήφισμα-ο Θεός να το κάνει-του 1974. Δεν θα πιστέψετε τα όσα έζησα. Επειδή τα ψηφοδέλτια ήταν χρωματιστά-πράσινα η Αβασίλευτη και καφέ η Βασιλευομένη-πολλοί φάκελοι επειδή κάρφωνε το καφέ χρώμα πετιούνταν στο καλάθι χωρίς καν να ανοιχθούν!!! Παρά την αντίδρασή μου, μου έκαναν νόημα να σωπάσω και στο τέλος με απείλησαν ότι θα μπω στο στόχαστρο των «δημοκρατικών πολιτών»!!! Επιτέλους μιλάω και κάπου θα καταγραφούν αυτά που λέω, έστω και μετά από 47-48 χρόνια. Ας μείνουν ιστορία όλα αυτά για να ξέρουν όσοι λένε πως ήταν ένα έντιμο δημοψήφισμα. Άντε, τουλάχιστον εγώ ήμουν ένας εκπρόσωπος της βασιλευομένης σε εκλογικό κέντρο. Σε άλλες πόλεις ή σε άλλες περιοχές, υπήρχε κατά μέσο όρο ένας βασιλικός αντιπρόσωπος ανά 20 εκλογικά τμήματα. Δυστυχώς με αυτόν τον άνανδρο τρόπο έκλεισαν ένα κεφάλαιο της ιστορίας και της παράδοσης του τόπου: την Βασιλευομένη Δημοκρατία».

Ηλίας Γ. από Πάτρα
«Ήμουν τότε τελειόφοιτος πανεπιστημιακής σχολής και μόλις έπεσε η χούντα, εντάχθηκα στον αγώνα κατά της Μοναρχίας και των εκπροσώπων της επειδή πιστεύαμε πως ήταν ξενοκίνητοι και όργανα της CIA. Ένα που δεν μου άρεσε-γιατί υπήρξα αριστερός μέχρι το μεδούλι και με πολύ φανατισμό-ήταν πως το κεφάλαιο της εποχής συνασπίστηκε με την Αβασίλευτη. Νέος τότε δεν έδωσα σημασία. Σήμερα όμως κατάλαβα αρκετά... Η διαδικασία την ημέρα του δημοψηφίσματος ήταν άψογη ως προς την προσέλευση και την ψηφοφορία των ανθρώπων. Εγώ ήμουν τότε ως εκλογικός αντιπρόσωπος της Αβασίλευτης Δημοκρατίας. Βέβαια για τα αποτελέσματα οφείλω τόσα χρόνια μετά να είμαι ειλικρινής. Έγινε νοθεία παρά τις κορώνες μας για σωστό δημοψήφισμα! Πολλούς φακέλους πετούσαμε ως τάχα άκυρους επειδή βλέπαμε πως είχανε μέσα το ψηφοδέλτιο με το καφέ χρώμα· καφέ χρώμα ήταν το ψηφοδέλτιο της Βασιλευομένης Δημοκρατίας και πράσινο το δικό μας, της Αβασίλευτης. Μα και η εντολή της κυβέρνησης ήταν να μην νικήσει με κάθε τρόπο η βασιλεία. Τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος ήταν 50-50% σχεδόν· αυτό έδειχναν και δημοσκοπήσεις μεγάλων ξένων εταιρειών λίγες ημέρες νωρίτερα. Η λύση ήρθε στα ξημερώματα όταν ακούσαμε πως η βασιλεία έλαβε 48% αλλά η μεγάλη ανακούφιση όταν αυτό το 48% έγινε 30%. Εκείνη την στιγμή ξεχυθήκαμε στους δρόμους με ξέφρενους πανηγυρισμούς. Μετά από μέρες όμως έβαλα κάποια πράγματα από κάτω και είδα πόσο άδικοι υπήρξαμε εκείνη την 8η Δεκεμβρίου... Με επιβεβαίωσε μετά από χρόνια και ο Μητσοτάκης που είπε το 1988 ότι το δημοψήφισμα του 1974 ήταν «unfair». Βέβαια και σε άλλη εφημερίδα είπε ο Μητσοτάκης πως «ο Καραμανλής άλλαξε το αποτέλεσμα». Να τα λέμε κι αυτά... Αγωνιστήκαμε για να μην ξανάρθει η βασιλεία αλλά η δημοκρατία που εγκαθίδρυσαν αυτοί (οι πολιτικοί) μας οδήγησε εν τέλει στα μνημόνια, στο ΔΝΤ, στην κρίση και σε όλα αυτά που βιώνουμε στο πετσί μας».

Χρήστος Δ. από Κοζάνη
«Τις ημέρες πριν το δημοψήφισμα όλα έδειχναν σε ένα ντέρμπι της κατάστασης. Πραγματικά είχε ενδιαφέρον ποιο από το δύο πολιτεύματα θα έβγαινε τελικά νικητής. Το βράδυ της ψηφοφορίας, 8 Δεκεμβρίου του 1974 αν θυμάμαι καλά, περιμέναμε με ανυπομονησία τα αποτελέσματα. Είχαν αργήσει αρκετά, περιμέναμε, περιμέναμε. Σε μια στιγμή ανακοινώθηκε στην ΕΙΡΤ ένας πίνακας από το Υπουργείο Εσωτερικών που έλεγε πως η Αβασίλευτη Δημοκρατία έλαβε 52% και η Βασιλευομένη 48%. Κράτησα τα ποσοστά, η ώρα ήταν στις 1 με 2 παρά αν θυμάμαι καλά τα μεσάνυχτα. Μετά από λίγη ώρα μαθαίνουμε πως το 52% έγινε 69% και το 48% έγινε 30-31%. Αυτή η ξαφνική αλλαγή των αποτελεσμάτων μας προβλημάτισε... Ακόμα και με την Αβασίλευτη που ήμασταν, αυτό ήταν ένα δείγμα της αντιβασιλικής πολιτικής που είχαν όλα τα κόμματα και η ΝΔ παρά την ουδετερότητα που υποστήριζε».

Περικλής Θ. από Καβάλα
«Χρόνια που μου θυμίσατε τώρα.... Σ' εκείνο το δημοψήφισμα (του 1974) σκέφτηκα να απέχω! Εξάλλου υπήρχε μερίδα ανθρώπων που απείχε για τους δικούς του λόγους ο καθένας. Προσωπικά θα απείχα γιατί έβλεπα πως το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν προδιαγεγραμμένο. Είχε έρθει αρχές Δεκεμβρίου, ήρθε στην περιοχή ο Αχιλλέας Καραμανλής, αδελφός αυτού που λένε κάποιοι σήμερα Εθνάρχη. Ε, αυτός ήρθε και απείλησε πως ο αδελφός του (ο Κων/νος Καραμανλής) δεν θα στηρίξει οικονομικά τους γεωργούς, εάν ψήφιζαν τον Βασιλιά. Τότε υποπτεύθηκα πως αυτοί θέλουν να ξεριζώσουν την Βασιλεία. Δεύτερη φορά ψήφιζα στην ζωή μου και έλεγα να μην ψηφίσω. Τελικά είπα πως είναι χρέος μου και έκανα μια δική μου συλλογιστική πριν πάω και ψηφίσω. Ένιωθα πως η Ελλάδα θα μπει σε περιπέτειες χωρίς Βασιλιά. «Το άγνωστο της αβασίλευτης που θα οδηγήσει άραγε;» σκέφτηκα. Οι Βασιλείς ήταν δοκιμασμένοι, η Βασιλεία ήταν δοκιμασμένη. Είχαμε απολαύσει και εμείς την μέριμνα της Βασιλικής Πρόνοιας, είχαν προικοδοτηθεί και η αδελφή μου και ξαδέλφες μου και πολύς κόσμος από την Βασίλισσα Φρειδερίκη-είναι ντροπή πάντως τα όσα λέγονται γι΄ αυτήν την γυναίκα! Σκέφθηκα λοιπόν πως η Βασιλεία περισσότερο καλό έχει να δώσει, παρά κακό. Πήγα ψήφισα το πρωί της Κυριακής μετά τον εκκλησιασμό. Το επόμενο πρωί είδα τα αποτελέσματα. Η Ελλάδα τελικά μπήκε στον γύψο με την ψήφο του ίδιου του λαού της, σκέφτηκα...».

Από τις μαρτυρίες συνάγουμε τις εξής σημαντικές πληροφορίες:

• Η διαφορά με την οποία κέρδισε η Αβασίλευτος ήταν σχεδόν ελάχιστη, σε αντίθεση με το τι παρουσιάζεται ως το επίσημο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 1974. κάτι που αποδεικνύεται με τον πίνακα που ανακοίνωσε το Υπουργείο Εσωτερικών λίγο μετά τα μεσάνυχτα που έλεγε πως η Αβασίλευτη Δημοκρατία έλαβε 52% και η Βασιλευομένη 48%. Παρόμοια αποτελέσματα προηγήθηκαν και από τις δημοσκοπήσεις ξένων καναλιών που έδειχναν και τα δύο πολιτεύματα να κυμαίνονται στο 50%.

• Ο Καραμανλής απόλαυσε συντριπτική υποστήριξη από βασιλικούς οι οποίοι ψευδώς πίστεψαν πως ο Καραμανλής ως δεξιός θα επανέφερε τον Βασιλιά. Συγκεκριμένα, ο Καραμανλής τότε απολάμβανε το 54% του εκλογικού σώματος.

• Σε κάποια εκλογικά κέντρα, τα καφέ ψηφοδέλτια της Βασιλευομένης δεν καταμετρήθηκαν, καθώς το καφέ χρώμα των ψηφοδελτίων κάρφωνε ενάντια στο καφέ χρώμα του φακέλου, και έτσι λόγω χρωματικής ομοιότητας δεν καταμετρήθηκαν σωστά από τους υπεύθυνους καταμετρητές.

• Ο Καραμανλής και ο κύκλος του είχαν πάρει απόφαση να ξεφορτωθούν τον Βασιλιά υπό πάση θυσία. Ως εκ τούτου, είχε δημιουργηθεί σχέδιο για την αντιστροφή του αποτελέσματος σε περίπτωση που η βασιλεία ανεδεικνύετο νικήτρια του δημοψηφίσματος.
  
  Συνάμα, είναι καθαρό μέσω των προαναφερόμεων γεγονότων και μαρτυριών, πως ο θεσμός της Βασιλείας είχε ξεριζωθεί από την Ελλάδα με συνομωσία της πολιτικής ‘ελίτ’ και των παλαιοκομματικών, οι οποίοι επιθυμούσαν τον πλήρη έλεγχο πάσης μορφής εξουσίας στην χώρα: Είτε αυτή είναι το κράτος, η εκτελεστική εξουσία, η νομοθετική εξουσία, αλλά και οι ένοπλες δυνάμεις, των οποίων οι τάξεις έχουν μολυνθεί, από τις πολιτικές παρεμβάσεις των κομμάτων. Οι κύριοι αυτοί πέτυχαν τον σκοπό τους, καθώς έχουν μετατρέψει τον πολιτικό χώρο της χώρας σε μία ολιγοκρατία όπου μπορούν πλέον να διαπράττουν τα εγκλήματα τους ολοφάνερα, δίχως έλεγχο ή περιορισμούς.
  
  Πηγές:
  
  -Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου Αιώνα, τόμος Ζ΄, σελ. 239-240
  -Λεωνίδας Αλ. Παπάγος: Σημειώσεις 1967-1977, Ίδρυμα Γουλανδρή-Χόρν, Αθήνα 1999, ISBN 960-7079-69-8
  -Αποτελέσματα: Εφημερίδα ΠΟΝΤΙΚΙ, φ. 1086, Μ. Τετάρτη 26 Απριλίου 2000, Αθήνα
  -Αποτελέσματα (Ανά νομό) Εφημερίδα «Ριζοσπάστης» - φ. Τρίτη 10 Δεκεμβρίου 1974 - Ψηφιακή Συλλογή Εφημερίδων Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος
  -Το μήνυμα του Βασιλέως Κωνσταντίνου για το δημοψήφισμα του 1974 Αρχειοθετήθηκε 2022-04-03 στο Wayback Machine., ιστότοπος της Ελληνικής Βασιλικής Οικογένειας, ανακτήθηκε στις 28 Ιουλίου 2013
  -Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο Δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974 για το πολιτειακό.
  -Δημοκρατικό Εθνικό Ρεύμα: (Δημοψήφισμα 1974: Τα πραγματικά αποτελέσματα)
  -Απόσπασμα από ταινία επικαίρων με θέμα τη διενέργεια του δημοψηφίσματος του 1974 για τη μορφή του πολιτεύματος.(Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)
  -Μάριος Πλωρίτης: Η ομιλία υπέρ της αβασίλευτης Δημοκρατίας (Δημοψήφισμα 1974).
  -ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ - ΧΩΡΙΣ ΤΙΤΛΟ (3 ΤΟΜΟΙ)
  -Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia. (2024, October 20). Βασιλική Ένωσις Ελλάδος. Βικιπαίδεια.
  

Subscribe now